Vakmanschap

Uithuisplaatsing dreigt

Elan valt terug

JIM is de constante factor

De 17-jarige Elan dreigt uit huis geplaatst te worden. Door zijn criminele activiteiten buitenshuis is er een kans dat hij de rest van het gezin – zijn moeder en zijn jongere zusje en broertje – en zichzelf in gevaar brengt. De spanningen thuis, tussen Elan en zijn moeder, en Elan en zijn zusje lopen op.
Daardoor gaat hij vaker de straat op. Behandeling in een gesloten inrichting dreigt, en anders wordt het de maatschappelijke opvang. Beide opties zijn onwenselijk. Elan wordt aangemeld voor JIM.
Het gaat zo’n drie maanden goed met Elan, totdat hij van school gestuurd wordt. Zijn tante en moeder hebben geen vat op hem. De enige die tot hem door lijkt te dringen is de JIM, zijn zus.
Maar als zij weer wat op de achtergrond komt te staan, omdat de hulpverlening de rol van de JIM minder goed op het netvlies heeft, valt Elan terug.
Sjors rijdt wekenlang met Elan op en neer naar Amersfoort, zodat Elan met zijn zus kan praten. Hij houdt zo de focus op JIM, omdat hij weet dat zij meer invloed op Elan heeft dan Sjors of de andere hulpverleners. En omdat zij de constante factor is in Elans leven.
Sjors: ‘Ik zag: dit hebben we laten liggen, die JIM is er niet bijgehouden. We dachten: het loopt wel. Maar de JIM raakte op de achtergrond, en het liep mis. Maar dan zie je wat het netwerk voor elkaar kan krijgen. Dat zijn dingen die ons als hulpverleners niet lukken.’

Lees meer

Terug naar home

Als uithuisplaatsing dreigt

Er zijn op dat moment drie hulpverleners betrokken bij het gezin: coach voor het gezin die zeer intensieve, ambulante hulp biedt aan voor multiprobleem gezinnen, een coach voor Elan vanuit de Intensieve Forensische aanpak en een jeugdmaatschappelijk werker Sjors vanuit Levvel. Elan volgt een MBO-opleiding tot jongerenwerker en werkt daarnaast als maaltijdbezorger.

Omdat de situatie thuis onhoudbaar is, gaat Elan tijdelijk naar een time-out plek. Voor begeleid wonen is een lange wachttijd. Sjors vertelt Elan over de JIM-aanpak: een naaste die hij vertrouwt, en die er mede voor kan zorgen dat Elan de periode totdat hij begeleid kan wonen, zo goed mogelijk doorkomt. Elan besluit dat hij graag een JIM wil zoeken.

Vaak zien betrokkenen dat het niet goed gaat, dat er van alles speelt, maar dat het ook ingewikkeld kan zijn om te helpen.

Dat gaat als volgt: Sjors gaat eerst met Elan om de tafel, en vraagt hem: wie uit jouw omgeving vertrouw je, en wie zou er naast jou kunnen staan de komende periode? Elan noemt zijn zus Nina. Ze is 21 jaar en woont met haar vriend in Amersfoort. Elan belt haar en ze reageert positief. De volgende dag rijdt Sjors naar Amersfoort voor een appèlgesprek: een belangrijk gesprek, waarin ze bespreken wat Elans vraag voor haar betekent, welke voorwaarden zij nodig heeft om deze rol te kunnen aannemen, en wat ze verwacht van Elan, van zijn netwerk en van de hulpverleners om Elan heen.

Sjors: ‘Je hebt het dan uitgebreid over de behoefte die er misschien al langer is om hem te helpen. Vaak zien betrokkenen dat het niet goed gaat, dat er van alles speelt, maar dat het ook ingewikkeld kan zijn om te helpen. Je hebt een geschiedenis samen.’

Nina heeft vroeger zelf hulpverlening gehad en is niet altijd even goed te spreken over de werkwijze. Ze geeft aan dat ze graag één contactpersoon wil, Sjors, en dat er echt naar haar geluisterd wordt. Ze heeft te vaak meegemaakt dat haar gevraagd was te helpen, dat ze dat deed, en vervolgens niks meer hoorde.

Er volgt een tweede gesprek, nu met Elan, zijn moeder, zijn zus, een tante en oom, en met zijn opa en oma die dan toevallig net over zijn uit het buitenland. Niemand wil dat hij naar een gesloten plek gaat, of naar een maatschappelijke opvang. Maar terug naar huis, dat is voor niemand goed. Elan geeft aan dat hij een rustige plek wil om te wonen, waar vanuit hij later naar begeleid wonen kan. Dan geven zijn tante en oom aan dat hij zo lang bij hen kan wonen, mits er uitzicht is op een begeleid wonen plek, en mits hij meedraait met het gezin, net als hun eigen kinderen. Elan en alle betrokkenen kunnen zich hierin vinden.

Zo is er een sterk netwerk om Elan heen ontstaan: zijn zus als JIM, zijn tante en oom als netwerkpleegouders, en zijn moeder houdt veel contact met hem. Sjors meldt Elan aan voor begeleid wonen. De BIG 5 wordt doorgelopen: het netwerk is sterk, hij heeft een stabiele woonplek, hij werkt als maaltijdbezorger, hij gaat naar school.

Sjors: ‘Door de Jim en de woonplek bij oom en tante is voorkomen dat hij gesloten zou worden geplaatst en waarschijnlijk het contact met zijn netwerk zou verliezen, iets dat dan vaak gebeurt. Nu heeft hij een steunend netwerk en een veilige woonplek met regels en structuur.’

Elan valt terug

Elan en iedereen in zijn omgeving is gemotiveerd en de maanden daarna gaat het goed met Elan. Maar dan wordt hij van school gestuurd, hij is te vaak afwezig. Hij trekt weer meer naar de straat, is soms zelfs een nacht afwezig. Sjors rijdt in die tijd iedere twee weken met Elan naar Amersfoort, zodat Elan met zijn zus kan praten.

Ze vraagt hem telkens weer: ‘Wat zijn de dingen die moeten gebeuren? Je moet straks een inkomen hebben. Hoe zie je dat zelf? Wat moet je doen en wat moet je laten? Hoe komt je uit die top 600 [1]?’

Sjors: ‘Zijn zus en tante hadden toen een grote invloed, zijn tante door hem thuis strak te houden en zijn zus door telkens weer aan te geven wat hij op het spel zet door zijn gedrag. Ik heb dat natuurlijk zelf ook een paar keer besproken met hem, maar je merkt dan toch dat als een JIM dat doet, iemand die veel invloed heeft, dan luistert hij en doet hij geen valse beloftes.’

Het gaat een tijd weer beter. Elan werkt meer. Hij stopt met criminele activiteiten, wordt van de Top-600 lijst afgehaald en ook de IFA-coach stopt. Sjors gaat met vier maanden met onbetaald verlof. Een pleegzorgwerker neemt de hulpverlening over, omdat oma inmiddels aangemeld is als netwerkpleegouder. Ondertussen is het afwachten tot het begeleid wonen van start gaat.

Maar de pleegzorgwerker, niet getraind in de JIM-methodiek, pakt vooral de pleegzorgkant aan en richt zich op de relatie tussen Elan en zijn oom en tante. De JIM is minder in het vizier, Elans zus raakt wat meer op de achtergrond.

Je hebt nu nog mensen om je heen die je willen helpen,
maar die gaan als je zo doorgaat wegvallen.

Als Sjors terugkomt, lijkt Elan toch weer afgegleden te zijn. Hij ziet zijn vrienden van vroeger weer vaker en dreigt weer in het criminele circuit te belanden. Hij wil niet meer bij zijn oom en tante wonen, maar terug naar zijn moeder, maar dat was vanwege de veiligheid geen optie. Bovendien heeft hij schulden opgebouwd, bij de verzekering, bij DUO, en er is een OV-schuld ontstaan.

Dus Sjors stapt weer de auto in, op naar Nina in Amersfoort. Opnieuw is zij degene die tot Elan door lijkt te kunnen dringen. Sjors: ‘Ik heb 2 uur naast hen gezeten, terwijl zijn zus het gesprek voerde. Ze zei: ‘Dit is het moment waarop je echt een keuze moet maken, je hebt nu nog mensen om je heen die je willen helpen, maar die gaan als je zo doorgaat wegvallen, en dan moet je het alleen doen.’

[1] Een lijst van jongeren die dreigen af te glijden in de criminaliteit of zich al bezighouden met criminele activiteiten.

JIM is de constante factor

Sjors: ‘Elan en zijn zus spraken samen over zijn valkuilen, zijn onzekerheden, de invloed van zijn vrienden, waarvan zijn zus precies wist wie het waren en welke invloed zij op hem hadden. Toen ik dat zag gebeuren wist ik: dit kan niemand anders doen dan iemand die je helemaal vertrouwt en waarvan je zeker weet: die heeft het beste met me voor en zal er altijd voor me zijn.’

‘Het was een omslagpunt voor Elan, maar ook voor mij. Ik zag: dit hebben we even laten liggen, die JIM is er niet bijgehouden, omdat we dachten: het loopt wel. Maar dan zie je wat het netwerk voor elkaar kan krijgen, wat ons als hulpverleners niet lukt. En ook al moet ik dan soms voor taxi spelen, 2 uur in de auto zitten en 2 uur naast hen zitten. Het levert in die 4 uur meer op, dan dat ik 4 uur met hem ga praten. Je moet echt die focus houden op het feit dat jij niet degene bent die de gesprekken moet voeren, maar dat iemand anders dat doet en dat je dat soms moet faciliteren.’

Dan zie je wat het netwerk voor elkaar kan krijgen,
wat ons als hulpverleners niet lukt.

Dan stelt zijn zus voor dat Elan een tijd bij hen komt wonen, totdat de begeleid wonen plek, die nu langzaam maar zeker in zicht komt, beschikbaar is. Dat lijkt te werken. Hij draait mee in het ritme van zijn zus en haar vriend, die beide werken. Zijn zus regelt een baan voor hem bij het bedrijf waar ze werkt. Ook de vriend heeft een positieve invloed op Elan. Zijn budget wordt bevroren en de schuldhulpverlening wordt opgestart. En dan is daar ook de begeleid wonen plek.

Sjors: ‘Je ziet de golfbewegingen in het leven van deze jongen, die loopt te struggelen, en dat zal waarschijnlijk zo blijven gaan. Inmiddels zijn we vier jaar verder, en is altijd één constante factor geweest: en dat is de JIM, degene waar je elke keer bij terugkomt als het even minder goed gaat. Als ik terugkijk, dan zie ik dat de JIM de meeste invloed heeft. En dat wordt soms vergeten.’ Bovendien blijkt dat belangrijk is dat de hulpverlener beschikbaar blijft ter ondersteuning van de JIM.

‘Ik begeleid hem nog steeds, en doe dat via zijn netwerk. Ik weet dat hij minimaal twee keer per week na zijn werk bij zijn moeder eet. Dus als hij papieren moet ondertekenen, ga ik daar naartoe. Het is een klein voorbeeld, maar als ik dat netwerk niet kende, dan zou ik hem niet te pakken krijgen.’

‘Ik ben me er bewust van dat ik een kleine rol speel in het leven van deze jongen. Als de JIM-vraag niet gesteld zou zijn, dan weet ik niet hoe het met deze jongen afgelopen zou zijn.’

Vanwege privacy zijn de namen en woonplaatsen in gefingeerd.