Vakmanschap

Ondanks alles bij elkaar

Maatwerk oplossing

De doorbraak

Aafia wordt op haar vijfde samen met haar zusje Ama uit huis geplaatst, omdat haar moeder niet goed voor hen kan zorgen. Ze gaan bij haar oma wonen. Als Aafia in de puberteit komt gaat het mis, oma kan de opvoeding van Aafia en Ama niet meer aan. Aafia gaat naar een leefgroep, maar loopt daar vaak weg, terug naar haar moeder Helena. Helena heeft ondertussen een derde dochtertje gekregen, die bij haar woont.
Hulpverleners krijgen moeilijk contact met Helena. Zij schaamt zich. Dat ze niet voor haar kinderen kan zorgen, dat ze schulden heeft. Ze heeft weinig familie en vrienden, geen inkomen en huilt zo veel dat haar tweejarige dochter niet meer op haar tranen reageert.
De hulpverlening wil niet dat Aafia bij haar moeder woont, maar Aafia en Helena blijven elkaar in de praktijk – ondanks dat ze elkaar vaak in de haren vliegen – toch telkens opzoeken. Janice: ‘Ik realiseerde me: wat we tot nu toe doen, haar iedere keer op een groep plaatsen, dat werkt alleen maar averechts. We gaan telkens die tegenrichting in. Ze vinden elkaar toch weer iedere keer.’
Samen met Els van het project Verborgen Oplossingen gaat Janice met het gezin kijken wat er nodig is zodat Aafia thuis kan wonen. Els gaat met Helena in gesprek over de Big5. Els: ‘De stress bij Helena en Aafia is hoog. Er vloeien veel tranen, er is veel schaamte, er zijn ruzies en spanningen in huis. Helena heeft hoge schulden en staat onder bewind-voering. Zolang er stress is, beklijft de opvoedhulp niet. Pas als de Big5 stabiel is, dan kun je met opvoedhulp beginnen.’
Janice en Els bespraken met Helena en Aafia wat er nodig is om samen te kunnen wonen. Wat staat hen dan te doen en welke acties en oplossingen zien zij daarbij zelf? Helena moet ervoor gaan zorgen dat het thuis stabiel wordt en Aafia moet ook hard werken om thuis te kunnen blijven.
Els: ‘Iedere keer een crisisplek zoeken als het escaleert, blijkt immers voor Aafia geen echte oplossing.’ Op alle fronten is het gezin aan het werk gegaan, door terug te gaan naar de
basis: de wens van Aafia en moeder om bij elkaar te wonen en daarbij de Big5 en wat er nodig is, op orde te krijgen.

Lees meer over de thuissituatie van Aafia en Helena

Terug naar home

We gaan stap voor stap de mogelijkheden na

Aafia (nu 17) wordt op haar vijfde samen met haar zusje Ama (nu 15) uit huis geplaatst, omdat haar moeder Helena niet goed voor haar kan zorgen. In het gezin zijn veel conflicten en de zusjes zijn verwaarloosd. Aafia en Ama gaan bij hun oma en stiefopa wonen.

Als Aafia in de puberteit komt gaat ze steeds meer haar eigen weg en trekt haar eigen plannen. Haar oma kan Aafia en haar zusje niet goed aan. Als haar oma voor een aantal weken naar Ghana gaat, is er geen zicht op met wie Aafia omgaat en wie ze in huis haalt. Er zijn vermoedens dat Aafia huisfeestjes geeft en haar zusje Ama hierin mee trekt. Aafia is weinig op school en belandt in ernstige situaties.

Samen met Aafia zijn er afspraken gemaakt op school, maar Aafia houdt zich er niet aan waardoor de zorgen toenemen. Aafia blijkt een licht verstandelijke beperking te hebben, ze kan moeilijk oorzaak en gevolg inzien en plaatst gebeurtenissen vaak buiten zichzelf. Door wisselende opvoeders in haar jeugd heeft ze een hechtingsstoornis. Als Aafia 14 jaar is, escaleert het bij oma thuis. Aafia kan niet omgaan met het gezag en is fysiek en verbaal agressief.

Aafia wordt in een leefgroep in Amsterdam geplaatst, haar zusje Ama verhuist naar een pleeggezin in Hoofddorp. Helena krijgt kort daarna nog een dochtertje met haar nieuwe vriend. Op de leefgroep heeft Aafia het niet fijn, ze loopt vaak weg, slaapt dan op een crisisgroep of bij haar moeder Helena. Hulpverleners krijgen moeilijk contact met Helena. Helena schaamt zich zo, dat ze met niemand over haar problemen praat. Schaamte over het feit dat ze voor twee van haar drie kinderen niet kan zorgen, schaamte over de schulden, schaamte over dat ze het leven in Nederland niet op de rit krijgt.

Ze volgde een hbo-opleiding, maar is daar in het laatste trimester mee gestopt omdat ze zwanger raakte. Ze heeft weinig familie en vrienden, geen inkomen en huilt zo veel dat haar tweejarige dochter er niet meer op reageert. InVerbinding1 wordt ingezet. Het kost Janice, hulpverlener bij InVerbinding en zelf ook van Ghanese afkomst, veel moeite om contact met Helena te krijgen. ‘Juist voor mij, als mede-Ghanese vrouw, schaamt ze zich nog meer.’

Terug naar de basis.

Met veel geduld en doorzettingsvermogen lukt het Janice toch om met Helena te praten en haar problemen boven tafel te krijgen. Janice: ‘Tot dat moment gaf Jeugdbescherming aan: moeder en dochter mogen niet samenwonen.’ De flat is volgens Jeugdbescherming geen goede woonplek. Aafia heeft geen eigen bed. Als ze thuis is, slaapt ze op de bank voor de tv of op een matras in de hoek van de kamer, ze kan dus pas slapen als iedereen in huis klaar is met tv kijken. Haar moeder heeft geen dagbesteding, veel stress en huilt veel. Daardoor is er veel spanning in huis en maken Aafia en Helena veel ruzie. Toch gaat Aafia iedere keer als ze van de leefgroep wegloopt, weer terug naar haar moeder.’

1 InVerbinding intersectoraal team, met experts uit disciplines als jeugdhulp, psychiatrie, verslavingszorg en lvb, voor jongeren tussen de 12 en 23 jaar waar uithuisplaatsing dreigt en regulier hulpverlening te weinig effect heeft gehad. Ze kijken mee naar casussen waar allerlei problematieke spelen en werken nauw samen met JIM-aanpak.

Maatwerk voor het hele gezin

In december woont Aafia weer even bij haar oma. Maar daar loopt het uit de hand. Janice: ‘We vonden na lang zoeken een crisisbed in Amsterdam-West, maar na één nachtje liep Aafia alweer weg. Terug naar haar moeder. Toen dachten we: we gaan nu nog eens opnieuw kijken wat Helena en Aafia zelf aangeven nodig te hebben om bij elkaar te kunnen wonen.

Wat vinden zij dat nodig is om hun verstandhouding te verbeteren. Wat Helena nodig heeft om haar ouderrol te kunnen nemen en vasthouden.’ Niet opnieuw naar een groep, maar een maatwerkoplossing voor het gezin. Janice doet een verzoek bij het project Verborgen Oplossingen voor een grotere woning voor Helena zodat Aafia thuis kan gaan wonen. Els van het project Verborgen Oplossingen gaat met Helena in gesprek en maakt met hen een overzicht van de Big5. Janice: ‘De stress bij Helena en Aafia is hoog, moeder is enorm emotioneel, er is veel schaamte, er zijn ruzies en spanningen thuis. Helena heeft hoge schulden en staat onder bewind-voering. Zolang er stress is, beklijft opvoedhulp niet.

Overzicht van de Big5 helpt vaak om de stress lager te krijgen Pas dan kun je met opvoedhulp beginnen.’ Els: ‘Het uitgangspunt werd: wat willen Helena en Aafia? Een grotere woning in Amsterdam? We hebben uitleg gegeven over de mogelijkheden en onmogelijkheden van wonen in Amsterdam. Helena staat niet ingeschreven bij WoningNet. Aafia woont zonder toestemming van de voogd bij haar moeder. De oude voogd heeft een nieuwe baan en de nieuwe voogd is nog niet bekend. Ons doel was verder: op korte termijn achter een nieuwe voogd aan. En ook tijdelijk een bed plaatsen in de kamer van Aafia’s jongste zusje.

Wat willen Helena en Aafia zelf?

Els: ‘We hebben Helena en Aafia verteld dat ze elkaar zullen moet verdragen en daarbij hulp kunnen krijgen, maar dat er niet meer van crisisplek naar crisisplek gezocht gaat worden. En dat we samen met hen opties zoeken in het netwerk of bij Aafia’s vader in Londen. Jullie willen bij elkaar wonen, dan moet er een aantal dingen gebeuren die voor de ontwikkeling van Aafia en haar kleine zusje belangrijk zijn. Helena moet ervoor zorgen dat het thuis stabiel wordt, en Aafia moet ook hard werken om thuis te kunnen blijven. Elke keer naar een crisisplek zoeken als het escaleert blijkt immers ook niet een oplossing te zijn voor Aafia en moeder.

Het heeft geen zin om daar mee door te gaan. Els gaat met Helena stap voor stap na wat er nodig is. Helena wil haar cv maken en werk zoeken. Els zoekt samen met Helena contact met de klantmanager van het WPI en met de schuldsanering. Jeugdbescherming zorgt voor een nieuwe gezinsvoogd en er is contact gelegd met Ama, het zusje van Aafia en de Driehuisouders waar Ama verblijft. Helena wil aan de slag met vrijwilligerswerk. Om vrijwilligerswerk te zoeken, heeft Helena een computer en internet nodig. Els: ‘Dat is iets wat vandaag de dag ieder gezin zou moeten hebben. Vanuit het maatwerkbudget hebben we een laptop gekocht, die kan Helena lenen, en als ze wil uiteindelijk kopen.’

Dan op naar het WPI, daarna naar de schuldsanering. Els: ‘En dan kom je er ineens achter dat Aafia al twee jaar lang nergens ingeschreven staat. Het laatste half jaar woonde ze bij Helena, dus Helena is daardoor een half jaar kinderbijslag misgelopen. Totaal € 600, een enorm bedrag voor dit gezin. Zo zie je wat je misloopt als je dat soort dingen niet op orde hebt.’ En als Helena zelf naar de gemeente wil om dingen te regelen, moet ze met de bus, maar ze heeft geen OV-chipkaart. Omdat de afspraken belangrijk zijn, besluiten we het maatwerkbudget in te zetten voor Helena’s OV-chipkaart.

Het zijn kleine stapjes die we koesteren

Els: ‘In dit gezin is het lastig dat geen van de hulpverleners van Spirit de rol van trajectbegeleider heeft, iemand die alle gezinsleden – moeder en kinderen – betrekt bij het maken van een plan van aanpak. We vonden dat die er moest komen om het gezinsgericht werken te versterken, en samen met het gezin verder te werken aan hun maatwerkplan en de Big5. Daarom zijn we binnen Spirit op zoek naar een trajectbegeleider voor dit gezin.

Janice ziet dat de werkwijze die zij met Els inzet Helena sterker en actiever maakt. ‘Het zijn kleine stapjes, maar ze voelt wel: hé dit kan ik, dit lukt. En dat koesteren we.’ Ook het netwerk van Helena en Aafia wordt uitgebreid. Els: ‘Ik heb hen gezegd: jullie moeten het nu met z’n tweeën gaan doen, maar we gaan samen met jullie op zoek naar een groter netwerk. Want ook bij een crisis is het prettig wanneer het jullie zelf beter lukt om die op te lossen. We gaan als het even kan geen crisisbed meer regelen.

Dus laatst is Aafia zelfs even naar haar vader in Engeland geweest. Dat was uniek, want haar vader was al jaren niet in beeld.’ Over de rolverdeling tussen Janice en Els vertelt Janice: ‘Els focust zich op Helena, zo kan ik de focus op Aafia houden, en samen sparren we dan over hoe we er met het gezin voor kunnen zorgen dat Aafia niet weer uit huis geplaatst hoeft te worden. En dat zij haar school oppakt, werk gaat vinden en geld gaat verdienen, want Aafia is ondertussen bijna achttien jaar.’

Je moet steeds de draagkracht van alle kinderen peilen.

Dat is niet alleen fijn voor Aafia en haar moeder, het scheelt ook enorm in de kosten, want een verblijf of crisisplek in de jeugdzorg kost per maand € 6.000 – € 9.000 per jongere. Met dit geld kan je thuis ook veel regelen in het gezin. En als thuiswonen lukt, is de verblijfsplek vrij beschikbaar voor iemand die deze crisisplek nodig heeft. Dan is er nog het zusje van Aafia, de vijftienjarige Ama, die bij Driehuisouders van Spirit woont. Els: ‘De relatie tussen Helena en Ama is goed. En dat willen we zo houden. We willen haar dus ook meenemen in de gesprekken met het gezin. En niet van: zij zit goed bij de Driehuisouders, dus daar hoeven we niet meer naar om te kijken. Want we willen weten: hoe is het voor Ama wanneer zij regelmatig in de weekenden bij haar moeder is, hoe ervaart zij het thuis, hoe is het contact tussen Helena en de Driehuisouders.’

Els: ‘Je moet steeds de draagkracht van alle kinderen peilen. Want voor je het weet heb je het probleem met het ene kind opgelost en dan gaat het mis met het andere kind. Bovendien: Helena heeft nog een kleintje van twee, je wil voorkomen dat het jongste meisje hetzelfde traject in gaat als haar zussen. Dat is systeemgericht werken, hulp gericht op het gezin als geheel.’ Els: ‘Als je net bij zo’n gezin betrokken bent, dan kost het in het begin veel tijd, maar op de lange termijn levert het tijd en minder stress op.’